گیاهان منطقه ی ما(چویر)

چویر

نام فارسی : چویر– چویل گوشه دار – چویل – چنور

نام علمی: Ferulago angulata

                                        

چویر گیاهی است سبز کمی مایل به تیره ، خوش عطر و بو ، دارای برگهایی شبیه گیاه خوراکی شوید و رازیانه از تیره ی چتریان با برگهایی کشیده تر وساقه ای ترد وبسیار لطیف در روزهای نخستین شکفتن و رویش ، برآمده از غلافی سفید رنگ که سبزی آن را زیباتر نمایان می کند. این گیاه در کوهستان های سرسبز سرزمین ایلام (ارتفاعات کبیرکوه) در فصل بهار و اوایل اردیبهشت از روی زمین و صخره ها و همزمان با رویش قارچ خوراکی ، کرفس ، تره کوهی ، و دیگر گیاهان دارویی و خوراکی رویش خود را آغاز می کند و عمر آن بیش از یکماه تجاوز نمی کند. و لطافت و زیبایی خود را همچون عروسی سبز پوش در آغاز رویش نخستین گیاهان از دل طبیعت خدادادی  ، صخره های سخت و کوهستان ها را پر از رنگ و بوی خوش می کند. در هنگام رویش این گیاه می توان از چند متری عطر و بوی خوش وبی مانند آن را به مدد نسیم روح نواز کوهستان به خوبی حس کرد. در فرهنگ وزندگی مردمان کورد و لر و نیز در ابیات تغزلی محلی گیاه چویر به عنوان نماد سرسبزی و خوش بویی جایگاه ویژه و کم نظیری دارد و همچنین در نامگذاری نوزادان بعنوان نام دختر نیز استفاده می شود.

خواص دارویی و کاربردی: چویر عطری خوش بو دارد به گونه ای که اگر شاخه ای (به شکل تر ونه خشک )کوچک از آن را در فضای یک ساختمان معمولی قرار دهید عطر آن به خوبی همه ی فضای خانه را فرا می گیرد. عطر دل انگیز چویر بهانه ای ست تا آنان که این گیاه سحر انگیز را برای یکبار هم که دیده اند و عطر آن در خاطره شان باقی مانده است را به دامن پر مهر طبیعت فرح بخش سرزمین های ایلام در فصل بهار بکشاند واگر این مهم میسر نشود (به دلیل روند روبه نابودی این گیاه همچون سایر گیاهانی که تنها یاد نامی از آنان باقی مانده و یا در معرض نابودی قرار گرفته اند ) تنها به خاطره ی گذشته این گیاه بسنده کنند.

چویر در زندگی روزمره و عشایری برای خوش عطر نمودن بعضی مواد غذایی و خوش بو نمودن مشک های تازه ساخته و پرداخته شده از پوست بز یا میش استفاده می شده است. همچنین از چویر به عنوان گیاهی برای ضد عفونی فضای محل زندگی نیز ستفاده می کرده اند. زنان عشایر پس از اینکه پوست بز را برای حمل و نگهداری روغن حیوانی دباغی نمودند و جداره ی داخلی آن را پرداخته نمودند (جداره ی بیرونی پوست را به همان شکل باقی می گذارند تا وجود موهای کوتاه روی پوست بز مانع از تراوش روغن از طریق منافذ پوست به بیرون شود) و نام آن را " هیزه  " می گویند مقداری از برگها و ساقه ی این گیاه علفی را درون هیزه روغن می گذارند تا ضمن خوش عطر و بو نگهداشتن روغن در فصل زمستان که این روغن را مصرف می کنند خود را از عطر و بوی چویر محروم نکنند و از پودر شده میوه آن بعنوان معطر کننده غذا استفاده می کنند. (برای تهیه هیزه به دلیل ضخامت ، دوام و نفوذ پذیری کمتر ، بهتر است از پوست بز استفاده  شود).

گیاه چویر هم اکنون در کبیر کوه ونیز در تمام نقاط کوهستانی استان می روید که متاسفانه نسل این گیاه نیز همانند سایر گیاهان خوراکی ودارویی به دلیل مصرف بی رویه و عدم وجود برنامه های حفاظتی و احیاء رو به نابودی است . در صورتیکه عطر بی مانند این گیاه و سایر خواص در صورت انجام تحقیقات و احیاء ، کشت و پرورش آن به شکل آزاد و گلخانه ای می تواند در صنایع عطر سازی و غیره ... مورد استفاده قرار گیرد


 

مشخصات ریخت شناسی : گیاه پایا ،بدون کرک ،ایستاده ، منفرد ،دارای خطوط طولی یا شیار دار ، دارای انشعابات چرخه دار ،کم رنگ و متمایل به کبود ، وسیع ، پهن دراز ، بسیار بریده با تقسیمات کامل ،تقریباً غیر مشخص و ریز.

پراکندگی در ایران: کردستان ، همدان ،اراک ، لرستان ، فارس ، قزوین ، کرمانشاه، چهار محال و بختیاری و ایلام ، ارتفاعات دالاهو ، مانشت، کبیرکوه، سیاه کوه ، و نیز در بلندترین نقطه ی استان خوزستان یعنی کوه برفگیر منگشت در جنوب سلسله جبال کبیر کوه با 3300 ارتفاع می روید.

قسمت مورد استفاده : برگ ، ساقه و گل

زمان برداشت : بهار برای گل و ساقه ، میوه اواخر تابستان و پاییز

چویر گیاهی است که در گذشته تقریباً در اکثر خانه ها بردار آویخته می شد و در بیشتر خوراکی ها و مراسم های خاص مانند عروسی ، عزا آن را برای خوشبو بودنش استفاده می کردند .

گیاه چویر بهترین ماده برای تولید عطر و كرم است. از یك كیلوگرم بوته سبز چویر 12صدم درصد اسانس به دست می آید و گلهای بازنشده چویر در معطر كردن روغن حیوانی و دیگر فرآورده های لبنی كاربرد زیادی دارد.
تحقیقات حاكی از آن است كه در گیاه چویر ماده مؤثر و نگهدارنده قوی برای مواد لبنی وجود دارد. چویر در درمان بسیاری از بیماریهای گوارشی نیز كاربرد دارد.

جنس Ferulago  واجد 7 گونه در ایران می‌باشد و اغلب گونه‌های آن از گیاهان با ارزش مرتعی محسوب می‌شوند. و بخصوص از گونه Ferulago angulata در استانهای غربی كشور، مخصوصا کرمانشاه و بعد ایلام و کردستان و گاها لرستان  به عنوان ماده غذایی جهت معطر نمودن روغن حیوانی استفاده می‌شود. معروفیت جهانی روغن کرمانشاهی بوسطه ریختن این گیاه درون مشک روغن به اصلاح محلی (هیزه ) می باشد.

 

بد نیست طرز تهیه درست کردن هیزه رو جهت یادآوری خاطره برای بزرگان و جهت اطلاع  آن دسته از عزیزانی که سن شون کمه و با این سنت ها آشنایی ندارند، بگم : هیزه مشکی است پوستینه که برای نگهداری روغن و کره در گذشته از آن استفاده میشده. درست کردن هیزه کار زمان بری بوده که برعهده زنان بوده، اولین کار برای درست کردن هیزه سربریدن یه بزغاله نسبتاً کوچک می باشد که شرط اول برای این کار اینه که پوست رو به صورت کامل باید در بیاری بدون بریدگی و این کار باید از گردن صورت بگیره درآوردن پوست از گردن کار مردونه و ماهرانه ایست که کار هرکسی نیست بعد از این کار پوست را نمک پاش میکنن و موهای دور گردن پوست رو در میارن، فقط موهای دور گردن پوست و به بقیه موها دست نمیزنند، بعد پوست رو توی جای گرم نگه میدارن تا به قولی خوب جا بیفته معمولا زیر رختخواب ها یا همون (پورک) میزاشتن، بعد از سه روز از اون جای گرم درش می آوردن و با آب ولرم پوست را شستشو میدادن بعد از این کار نوبت کار به ضد عفونی با جَفت و نمک میرسید و بعدش هم بستن درزهای دست و پا و آماده کردن هیزه برای انداختن روغن  داخل ان. به نوشتن راحت میاد ولی به عمل کار برآید ...

میثم بیگ زاده

دیدگاه‌ها  

 
#16 اطهری از کرمانساه 1397-04-03 09:15
مطالب بسیار جالب و جامع بود ولی متاسفانه این گیاه ارزشمند نیز مانند کرفس کوهی و کنگر و دیگر گیاهان کوهی به دلیل برداشت غلت و بی توجهی مسولین مربوطه در حال انقراصند
 
 
#15 سعید 1397-03-23 12:44
بسیار عالی بود
 
 
#14 سرور 1397-02-08 08:08
بعد استفاده یکساله وقتی روغن تمام میشود پوست خشک میشود برای نرم کردن مجدد چکار کنیم
 
 
#13 مهدیزاده ازدره شهر 1396-08-02 14:18
باتشکرازمطلب علمی-تحقیقاتی خیلی جالبتون درموردگیاه"چویر "خواستم بدونم این گیاه چویر نام علمیش گیاه"فورولانگو آنگولاتا" است که عامل عطرروغن حیوانی(کرمانشاه ی)است؟یانه،گیاه دیگری عامل آن است!؟لطفاکمی بیشتردراین خصوص توضیح دهید-باتشکر
 
 
#12 رضا عراقی 1396-07-17 11:02
بسیار عالی و جامع بود با تشکر
 
 
#11 شاهرخ 1395-09-07 11:22
سپاس از مطالب عالیتون .
کاش مسئولین محترم مخصوصا در ادارات منابع طبیعی و کشاورزی استانهای کرمانشاه ، ایلام هم به فکر نجات این گیاه ارزشمند و توسعه ذخایر ژنتیکی مراتع باشند .
 
 
#10 مطالبتون جالب بود سپ 1395-07-24 11:59
مطالبتون جالب بود سپاس.کمی حال و هوای آدم بوی طبیعت میگیره
 
 
#9 آزاده 1395-07-14 00:53
درود برشما بزرگوار.اطلاعات شما عالی و.جامع بودن.البته که کورد باشی باید چویر و هیزه و مشک و بشناسی و حس کنی.زنده باد کوردای عزیز
 
 
#8 سپاس 1395-06-22 11:22
سپاس عالی بود
 
 
#7 شاهرخ 1393-12-14 08:26
درود بر شما ، مطلبتان بسیار جامع و برای من که بدنبال مطلبی راجع به چویر بودم بسیار مفید و قابل استفاده بود . پاینده باشید .
 
 
#6 ............... 1393-03-16 21:29
..تشکر
 
 
#5 منصف 1393-02-31 15:13
خوشبحال آن زمان. هیزه و روغنش- چویر و بوش- دوغ- ماست- کولنگ- وایک- چزنک- کرکینه. . . تموم شدن، دیگه برنمی گردند. اینا برکاتی بودن از دامن پر مهر و محبت مادرانمون. بخدا دلم تنگ شد. این مطالب منو برد به ده های 60 و 70. چه فایده نه پدری هست نه مادری. نه این برکات. حتی بیشه دراز هم مثل سابق نموند.

پیرم و گاهی دلم یاد جوانی میکن.

آقا میثم درود بر شما. بسیار ممنون از ارسال این مطالب. کارتون عالی بود
 
 
#4 خانقین 1393-02-31 00:33
عالی بود
 
 
#3 بارانی 1393-02-30 11:33
جالب بود...اسم چویرهم دربقیه استانهابازهم چویراست یااسامی دیگردارن/برای درست کردن هیزه ازجفت استفاده نمی کنندجفت فقط برای مشکه اب مشکه که دوغ میزنن که پوست راسفت کند/همچنین درپاسخ کامنت این دوست گرامی برای درست کردن هیزه اون روتواب ارد یاهمون تله نمیذارن فقط نمک اردمیپاشن خودش موش کنده میشه ولازم نیست همه موی پوست کنده بشه.آقای بیگ زاده ممنون ازمطالب زیباتون زنده پاینده باشید/درموردخار آقول هم مطالبی بذارید.
 
 
#2 Guest 1393-02-30 10:58
درودبر مهندس میثم بنظرم اگر همه همولایتی هایی که در هر زمینه تخصص دارند ظرفیت های منطقه را تشریح کنند خیلی کار خوبی است مانند اقا میثم
 
 
#1 خیه...یاهیزه 1393-02-29 22:59
چویربوخوش ...دیگه گیرکی میفته ...پوست رومیذارن تومخلوط ارداب نمک که بهش میگن تله به زبون محلی تاموش کنده بشه...مادران قدیمی تولالایاشون ازچویرهم اسم بردن بس که زیباخوشوبوده... اگرامکان هم هست درموردبرین داس یاهمون بومادران هم مطلب بذاریدکه گیاه بسیارخوشبوی هم هست...
 

نوشتن دیدگاه

آمار بازدیدکنندگان


کاربران امروز65
کاربران دیروز58
بازدید کل505898

سیستم آمار بازدیدکنندگان

ابزار هدایت به بالای صفحه

.